Niedziela, 21 czerwca 2026 r.

Tomasz Ulanowski
dziennikarz działu Nauka, Klimat i Zdrowie

O 10:24 Słońce górowało nad Zwrotnikiem Raka, a biegun północny Ziemi był maksymalnie wychylony w stronę naszej gwiazdy. Na półkuli północnej rozpoczęło się astronomiczne lato.

Astronomiczne pory roku jednak nieco nas zwodzą.

Rzeczywiście, najgorętszy miesiąc, którym zwykle jest lipiec, dopiero przed nami. Ale de facto mamy już z górki – wielkimi krokami zbliża się jesień, a za nią zima.

Za nami najkrótsza noc w roku, a przed nami najdłuższy dzień. Po letnim przesileniu ciemność zacznie więc gonić światło. A potem nieuchronnie je przegoni i noc stanie się dłuższa od dnia. W tym roku stanie się to 23 września.

Z kolei 21 grudnia doświadczymy zimowego przesilenia, po którym rozpocznie się astronomiczna zima. Ale to także po nim dzień zacznie się wydłużać, a noc wycofywać.

Stąd zimowe przesilenie wydaje mi się bardziej optymistycznym punktem zwrotnym niż to letnie.

Co nie znaczy, że lato mnie nie cieszy – podobnie jak każda pora roku. Cieszą mnie długie i ciepłe dni (oby nie upalne! Najgorszy jest wilgotny gorąc, jak ten obecny), rozjaśnione zachodnie niebo do późnego wieczoru, wczesny świt.

Zresztą od wiosny krócej śpię, budzę się wcześnie rano.

Choć inne zwierzęta mogą nie mieć pojęcia, że dzisiaj jest letnie przesilenie, to na pewno wiedzą o tym, że dzień jest sporo dłuższy od nocy. I u nas, i u nich rytm dobowy jest bowiem w dużej mierze kontrolowany przez starcie melatoniny z kortyzolem.

Jego poziom wzrasta, kiedy robi się ciemno, a maleje, kiedy świta.

Wtedy z kolei rośnie poziom kortyzolu – zwanego hormonem stresu i produkowanego przez korę nadnerczy. To mechanizm uniwersalny, występujący także u innych zwierząt.

Wasze psy lub koty są obecnie bardziej pobudzone niż zimą? Mamy letnie przesilenie i najdłuższy dzień w roku. Trudno im się dziwić. Choć z drugiej strony mogą dziś spać dłużej – z powodu upału. Letnie przesilenie niejedno ma imię.

PROSTO Z NATURY

Wojna w Ukrainie. Naukowcy dowodzą, jak działania zbrojne zmieniły zachowania dzikich zwierząt w Czarnobylu
Zbieg okoliczności sprawił, że naukowcy mogli na własne oczy zobaczyć, jak zmieniło się zachowanie 11 gatunków zwierząt w Czarnobylskiej Strefie Wykluczenia w trakcie rosyjskiej okupacji.
CZYTAJ WIĘCEJ

POMÓC CZY POZWOLIĆ UMRZEĆ. OTO JEST PYTANIE

Humbak Timmy mógł umrzeć w spokoju. Życie uwięzionego wieloryba można skrócić przez eutanazję
Czytaj

ZIEMIA DLA WSZYSTKICH

Orangutany Tapanuli na skraju wyginięcia. Lawiny błotne jesienią 2025 r. mogły zabić 7 proc. populacji
Czytaj

PRAWO DO ZABAWY

Przez lata dorośli odbierali dzieciom błoto, wodę i dzikie zakamarki w imię bezpieczeństwa, higien. To błąd
Może największym nieporozumieniem współczesnego rodzicielstwa jest to, że próbujemy chronić dzieci przed tym, czego najbardziej potrzebują: przed mokrą ziemią, nieprzewidywalnością, swobodnym ruchem i doświadczeniem, że świat da się dotknąć, zmienić, a czasem także bezkarnie rozchlapać.
CZYTAJ WIĘCEJ

REKOMENDACJE DLA CIEBIE